Anna Chernilovskaya
“Pas als je mensen meeneemt in de transitie, ontstaat duurzame vooruitgang”
IT’ers einzelgängers? CIO en IT-commissaris Anna Chernilovskaya is juist overtuigd van het belang en de noodzaak van samenwerken om IT-transities mogelijk te maken. Kennis delen en van elkaar leren, dat doet zij het liefst. “Ik geloof in samenwerking: grote maatschappelijke vraagstukken los je niet alleen op.”
Anna, wie zou jij ooit nog eens willen ontmoeten en waarom?
Als ik kijk naar leiderschap, bewonder ik mensen die inhoudelijke diepgang combineren met maatschappelijke impact. Een concreet voorbeeld is Feike Sijbesma, voormalig CEO van DSM en nu voorzitter van de Raad van Commissarissen bij Philips. Ik heb hem verschillende keren horen spreken en zijn verhalen zijn inspirerend. Hij laat zien dat commercieel succes en verantwoordelijkheid voor de samenleving hand in hand kunnen gaan. Zijn uitspraak “Nobody can be successful – or even dare to call themselves successful – in a world that fails” raakt voor mij precies de kern.
Een ander voorbeeld is Yvon Chouinard, oprichter van kledingmerk Patagonia. De campagne Don’t buy this jacket is iconisch, omdat hij daarmee consumenten opriep om bewuster te kopen, zelfs als dat zijn eigen verkoop zou schaden. Dat is leiderschap met lef: ergens voor staan en verantwoordelijkheid nemen voor je impact op de wereld.
Hoe is dat in jouw rol? Neem je iets van hen over in je werk?
Absoluut. In mijn rol als CIO probeer ik diezelfde combinatie te maken. Ik werk in IT, maar zie technologie nooit los van de samenleving. Ik noem dat zelf fair IT: IT die duurzaam, verantwoord en eerlijk is. Dat gaat over sociale impact, maar ook over ecologische vraagstukken, zoals het energie- en waterverbruik van datacenters. De vraag die mij steeds bezighoudt, is: wat betekent IT voor mensen en voor de maatschappij als geheel?
“Ik zie technologie nooit los van de samenleving. Dat noem ik fair IT”
In je LinkedIn-profiel staan afbeeldingen van sporten als skiën, wielrennen en trailrunning. Zorgt sport ervoor dat je energiek blijft in je werk?
Ja, daar zit zeker een parallel. In mijn werk word ik vooral gedreven door complexe vraagstukken die ertoe doen, zoals de transitie in de zorg. Ik vind het heel interessant wat daar gebeurt, juist omdat de uitdagingen zo groot zijn: schaarste op de arbeidsmarkt, financiering van het zorgstelsel. Dan kijk ik naar de rol van digitalisering en hoe je daarmee echt impact kunt maken. Dat vraagt om uithoudingsvermogen, focus en doorzettingskracht – net als sport. Fysiek actief blijven, helpt mij om scherp te blijven, maar inspiratie haal ik ook uit andere dingen, zoals musea en boeken. Uiteindelijk draait het om balans en nieuwsgierig blijven.
Je hebt in Genève een bezoek gebracht aan CERN, de grootste deeltjesversneller ter wereld. Wat sprak je daar zo in aan?
Voor mij draait CERN om samenwerking en kennisdeling. Je ziet daar mensen uit allerlei landen die samen aan fundamenteel onderzoek werken én dat vertalen naar toepassingen, bijvoorbeeld in de medische wereld. Dat doet mij denken aan ecosystemen als Brainport Eindhoven. Ik geloof in samenwerking: grote maatschappelijke vraagstukken los je niet alleen op. Die vragen om samenwerking tussen wetenschap, overheid en bedrijfsleven.
Je bent nu CIO. Wist je als kind al dat je dit wilde worden?
Nee, zeker niet. Ik ben opgegroeid in Rusland, in een tijd waarin technologie veel minder vanzelfsprekend was. Mijn vader had voor ons een computer gekocht, ik was de enige van de hele school die er een in huis had. Computers waren zeldzaam. Juist daardoor ben ik later wiskunde gaan studeren en in aanraking gekomen met informatica. Voor mijn promotie kwam ik naar Nederland. Die stap naar IT en later naar leiderschap is organisch gegroeid, gedreven door mijn wens om wetenschap toe te passen en impact te maken in de praktijk.
“De stap naar IT is organisch gegroeid, gedreven door mijn wens om impact te maken in de praktijk”
Je promotieonderzoek deed je aan de Universiteit Utrecht. Je was toen (vijftien jaar geleden) al bezig met Artificial Intelligence (AI), je bent gepromoveerd op de toepassingen van AI en logica op taal en dialoog. Was AI toen al een thema?
De term AI bestaat al sinds de jaren vijftig. Veel van de algoritmes die we nu gebruiken, zijn gebaseerd op onderzoek dat decennia geleden is gedaan. Wat nu anders is, is de rekenkracht. Daardoor is AI zichtbaar en toepasbaar geworden in het dagelijks leven. Voor mij is AI geen hype, maar een volgende fase in een langere ontwikkeling.
Hoe kijk je aan tegen de ontwikkeling van AI zoals die nu plaatsvindt?
Ik zie AI vooral als een maatschappelijke transitie – de invloed die dit heeft op ons leven, boeit mij enorm. De impact wordt vaak overschat én onderschat tegelijk. Als je bijvoorbeeld kijkt naar AI in de zorg, dan zal AI de zorg niet in één klap transformeren, maar het kan wel degelijk helpen bij specifieke vraagstukken. Dat je mensen meeneemt in die verandering, dát is essentieel. Technologie zonder draagvlak werkt niet.
“De invloed die AI heeft op ons leven, boeit mij enorm. De impact wordt overschat én onderschat tegelijk”
Waren de stappen die je zette in jouw loopbaan bewust, of is het zo gelopen?
Het is zeker niet vanzelf gegaan. Ik heb hard moeten werken om te komen waar ik nu ben, van honderden sollicitaties tot het opbouwen van een netwerk. Tegelijkertijd waren de grote lijnen wel bewust: ik wilde verbreden, verantwoordelijkheid nemen en werken aan maatschappelijke vraagstukken. Zo heb ik vijf jaar geleden naast mijn baan als CIO een rol als toezichthouder op mij genomen. Dat is een mooi voorbeeld van verbreding buiten de IT.
Als we kijken naar vrouwen in de IT, was jij een van de weinige vrouwen toen je het vakgebied inging?
Ja, vrouwen waren duidelijk in de minderheid. Dat is iets verbeterd, maar het gaat langzaam. Wat ik vaak zie, is dat vrouwen goed werk leveren, maar zichzelf minder zichtbaar maken.
Wat zou je de jongere generatie vrouwelijke IT-toppers willen meegeven?
Neem je plek in. Wacht niet tot iemand je uitnodigt. Blijf doorgaan, ook als het systeem niet vanzelf meewerkt. Daarnaast vind ik het belangrijk om meisjes al op jonge leeftijd kennis te laten maken met techniek, zodat het een vanzelfsprekende keuze wordt. In Rusland zag ik dat veel meer, daar is het heel stoer om als meisje bijvoorbeeld wiskunde te studeren. Laat meisjes zien hoe leuk exacte vakken zijn; scholen en bedrijven kunnen daarin een rol vervullen.
Heb je ook een advies voor organisaties die vrouwelijk IT-talent zoeken?
Stel andere vragen in sollicitatieprocedures. Minder focus op jaren ervaring en meer op leiderschap. In mijn ogen is er leiderschap nodig met meer durf, meer lef. Resultaten boeken in de maatschappij, goed kunnen samenwerken. Daar moeten de vragen over gaan. Dat vergroot de kans dat je ander, waardevol talent aantrekt.
CIO: leer je dat, ben je dat of word je dat?
Je wordt het. Het vraagt tijd, inhoudelijke diepgang en reflectievermogen. Moderne CIO’s moeten verder kijken dan technologie en zich verdiepen in de praktijk van de organisatie en de mensen die er werken. In de zorg bijvoorbeeld: ga eens naast de verpleegkundigen lopen, kijk welke systemen zij gebruiken en hoe. Zorg dat je deze mensen op de werkvloer betrekt in de transitie die nodig is. Dan heb je het over motiverend, menselijk leiderschap.
“Betrek de mensen op de werkvloer in de transitie. Dan heb je het over motiverend, menselijk leiderschap”
Hoe zorg je ervoor dat je op de hoogte blijft van de ontwikkelingen in je vakgebied?
Door te lezen probeer ik bij te blijven. Dat is best lastig, want er gebeurt heel veel. Van het lezen over de ene ontwikkeling, rol ik in de andere. Ook uit enthousiasme. Wat ik het allerleukste vind, is het bezoeken van congressen en diverse bijeenkomsten. Ik ben vrij actief in het CIO Platform, een vereniging van CIO’s die praten over allerlei IT-onderwerpen. Wat ik daar zo leuk vind, is dat het gaat om kennis delen. Ook aan de hand van concrete casussen. Hoe zetten andere organisaties een bepaalde technologie in? Op zo’n manier van elkaar leren, dat doe ik heel graag.
Zijn er in je loopbaan bepalende momenten geweest voor waar je nu staat?
De stap van wetenschap naar bedrijfsleven was belangrijk om mijn leiderschap te ontwikkelen. Het leerde me anders te kijken naar IT en toepassingen. Dat verandering mogelijk is, maar alleen als je het samen doet. Technologie kan veel betekenen, maar pas als je verantwoordelijkheid neemt voor de maatschappelijke impact en mensen meeneemt in de transitie, ontstaat echte en duurzame vooruitgang. De fase die leidde naar mijn rol als toezichthouder heeft mij opnieuw met andere ogen naar IT laten kijken. Het vraagt een flinke tijdsinvestering, maar ik kan het iedere CIO aanraden.
Is een IT-commissaris/toezichthouder in een bestuur noodzakelijk?
In veel sectoren is dat echt noodzakelijk. In bijvoorbeeld de zorg zie ik hoe ontzettend groot de transformatiebehoefte is. Als ik kijk naar de Raden van Toezicht en Bestuur van ziekenhuizen, is de kennis van IT en transformatie daar echt een must. Tegelijkertijd merk ik dat je als commissaris een duizendpoot bent, je eigenlijk altijd meerdere dingen moet kunnen overzien en openstaan voor die verbreding buiten je eigen vakgebied. Je kunt niet zeggen: dit stuk gaat niet over mijn vak, dat ga ik niet lezen. Die bredere rol ligt mij goed.
“Als IT-commissaris ben je een duizendpoot, je moet openstaan voor verbreding buiten je eigen vakgebied”
Jij bent genomineerd voor de NCD Jonge Toezichthouder van het Jaar 2025 – award. Heb jij een advies voor jong talent?
Die nominatie is geweldig. Voor jong tech-talent is mijn advies: blijf nieuwsgierig. Een van mijn grootste angsten rondom AI is dat wij als mensen nog minder onze hersenen gebruiken. Ik ben bang dat mensen hun nieuwsgierigheid verliezen, niet meer willen begrijpen hoe dingen werken. Als je iets uit de natuurkunde wilt snappen, vraag je het gewoon aan ChatGPT, die geeft direct antwoord op je vraag. Ik ben bang dat hoe jonger je bent, hoe sneller je dat verliest en eigenlijk minder weet en kan. Mijn oproep is dus: blijf nieuwsgierig en blijf geïnteresseerd in de context waarin je werkt. In welke branche je ook gaat werken, loop mee met verschillende disciplines. En betrek ze als je een app bouwt die van invloed is op hun werk. Dát zorgt ervoor dat ze het in de praktijk gaan toepassen en dat je echt impact kunt maken.
Welke ontwikkelingen voorzie jij in de CIO-positie?
Daar zie ik continu ontwikkeling, bijvoorbeeld in het samenwerken in ecosystemen. Waar we voorheen als organisaties erg gericht waren op het uitvoeren van eigen plannen en ideeën, zie je nu veel meer dat we over de grenzen van de organisatie kijken.
Ook gebeurt er veel rondom geopolitiek en businesscontinuïteit. We hebben de beweging naar de cloud gemaakt en dat is mooi. Maar we zijn nu in de fase beland dat we allemaal naar dezelfde cloud-leveranciers zijn gegaan. Gaat er bij die cloud-leverancier iets mis, dan is het bij ontzettend veel bedrijven mis. Dan heeft het geen zin om elkaar te bellen voor advies, want we zijn allemaal afhankelijk van dezelfde leverancier. En dat staat nog los van de huidige geopolitieke context. Veel dingen zouden we in Europees verband kunnen en moeten regelen. Dat is een enorme uitdaging. Ik ben heel benieuwd hoe we daar als Nederland en als Europa mee om willen gaan.
Is er een thema binnen digitale transformatie/IT dat jouw specifieke aandacht heeft?
Ik vind dat we in het kader van businesscontinuïteit beter voorbereid moeten zijn op crisissituaties. Onlangs was er een bacterie ontdekt in een drinkwateropslag in Utrecht. Er ontstaat dan direct een crisis. Deze situatie had niets met IT te maken, maar dat kan ook zomaar gebeuren. Stel je voor dat ergens in de cloud een fout is gemaakt en dat bijvoorbeeld ziekenhuizen niet meer goed kunnen functioneren. Wat ga je dan doen? Met dit soort zaken moet je rekening houden wanneer je je IT inricht. De beweging naar de cloud moeten we absoluut niet voor honderd procent doorzetten. We moeten ook zorgen voor andere betrouwbare IT-voorzieningen zodat we eventuele crisissituaties met zijn allen goed kunnen doorstaan.
Pleit je voor een IT-noodpakket?
Ja, zo zou je het kunnen zien. Ik zie het ook als een samenwerkingsvraagstuk, want je weet dat geen enkele organisatie dit zelf kan opvangen. Of je nu een publieke of private organisatie bent, je bent altijd verbonden met andere organisaties in Nederland, in Europa of elders in de wereld. Dus we moeten samen gaan bedenken hoe we dit oppakken. Ik vind dat we daar nog niet supergoed mee bezig zijn.
Ik sprak onlangs een CIO van een internationaal bedrijf met vestigingen in Rusland. Zij moesten een paar jaar geleden als gevolg van de sancties hun IT in Rusland loskoppelen. In Rusland mag je geen gebruikmaken van de IT-contracten die wij hier gebruiken. Lichte paniek bij de Russen zou je denken. Maar wat gebeurde er? Zij waren in staat om binnen een jaar een volledig nieuw IT-landschap vanaf nul op te zetten en in gebruik te nemen. Als ik dan zie hoe wij in Europa naar elkaar blijven kijken: we doen miljoenen investeringen in IT (uitbesteden), maar vergeten dat we meer dan voldoende talent hebben. Als we hen bij elkaar zetten, kunnen zij vast ook in een jaar een Europees systeem in elkaar zetten. Daarvoor is wel een andere, meer resultaatgerichte mindset nodig. In plaats van steeds maar erover te blijven praten.
“We vergeten in Europa dat we meer dan voldoende IT-talent hebben. Zet hen bij elkaar voor een Europees IT-systeem ”
Op welke prestatie die je hebt geleverd, ben je het meest trots?
Toevallig kreeg ik zojuist feedback van iemand die zei dat ik veel aandacht aan het team geef. Dat gaat bij mij vanzelf, ik vind het leuk om stil te staan bij een resultaat dat we behaald hebben. Ik vertel dan graag een verhaaltje bij de koffie en we eten een taartje. Bij de afsluiting van het jaar doen we dat ook altijd. Zo heb ik bijvoorbeeld een keer een spaghettitaart gemaakt om de uitfasering van oude, ingewikkelde infrastructuur te vieren. Een specifieke prestatie kan ik niet benoemen, dan lijkt het alsof het ene project belangrijker is dan het andere. En dat is niet zo. Ik ben blij met alle resultaten die ik bereik, en dan vooral die je samen met anderen en met het team bereikt.
